Trends & meer

De kunst om kunst op kantoor de werkplek te laten verrijken

Kunst neemt op kantoor een steeds grotere plaats in om de werkplek te verrijken en een eigen gezicht te geven. Uit onderzoek blijkt dat kunst ook kan bijdragen aan het verhogen van de werkproductiviteit én om het zakelijk blikveld te verruimen.

Is afleiding op de werkvloer altijd negatief? Nee, wijst gedragswetenschappelijk onderzoek uit. Wanneer een werknemer wordt afgeleid door een kunstwerk, kan dit de productiviteit juist een oppepper geven én stress verlagen. Dat concludeerde de Britse psycholoog Craig Knight, die jarenlang de psychologie van de werkomgeving bestudeerde. Uit zijn onderzoek blijkt dat een kantoor met zo min mogelijk afleidende prikkels helemaal niet de beste optie is. Integendeel: wie werkt in een omgeving met decoratieve elementen – zoals planten en kunst –  werkt sneller en voelt zich gezonder. Door die positieve prikkels neemt de productiviteit van werknemers met zo’n 17 procent toe, stelde Knight vast.

Kunst als secundaire arbeidsvoorwaarde

Wanneer medewerkers hun zegje kunnen doen over de keuze van de kunstwerken, verdubbelen de accuratesse en snelheid van de arbeidsproductiviteit. Bij de meeste bedrijven ligt de keuze voor kunst bij het management. Volgens deskundige Reinier Keijer is het een ‘kwestie van gunnen’ om dit aan de werknemers zelf over te laten, als secundaire arbeidsvoorwaarde, iets extra’s van de baas. Zeker in werkruimtes is de meerwaarde groot: dát zijn immers de plekken waar mensen gemotiveerd en vol energie aan het werk moeten. Als daar kunstwerken hangen die mensen zelf hebben uitgekozen, zorgt dat voor inspiratie en rust in het hoofd.

Kunst helpt ook bij het verzinnen van innovatieve ideeën en zou zelfs ziekteverzuim tegengaan. Ook vergaderruimtes zijn plekken waar kunst onmisbaar is. Abstracte en figuratieve schilderijen zijn zeer geschikt voor ruimtes waar mensen brainstormen, overleg voeren en knopen doorhakken. Wie ernaar kijkt, wordt gedwongen het werk te duiden of erbij te associëren. Zo prikkelen deze kunstwerken de verbeeldingen en zetten ze aan tot vrij denken.

Ruime keuze met kunstabonnement

Sommige bedrijven verzamelen zelf kunst, andere werken samen met een kunstuitleen. Zo’n kunstabonnement geeft de mogelijkheid om een bepaald aantal werken te lenen, voor een vast bedrag per maand of jaar, waarbij er keuze is uit een grote collectie. De kunstwerken mogen vaak met enige regelmaat gewisseld worden. In de praktijk blijft de kunst echter vaak lang hangen, constateert Keijer. Wel gebeurt het vaak dat de kunst wordt gewisseld als er bijvoorbeeld een nieuwe werknemer wordt aangenomen.

Nu kantoortuinen en vaste werkplekken steeds meer plaatsmaken voor flexplekken, neemt kunst op kantoor een steeds grotere plaats in. In de eerste plaats natuurlijk om de werkplek een eigen gezicht te geven, als een vorm van identificatie. Maar soms ook omdat de mogelijkheid zich voordoet, simpelweg als gevolg van herinrichting óf omdat bedrijven er de meerwaarde van inzien. Van scholen tot accountantskantoren, kunst mag niet ontbreken – of het nu een ‘verplicht nummer’ is of omdat het bedrijf kunst een warm hart toedraagt.

Niet meer zomaar iets ophangen

Kunst in de werkruimte kan verschillende functies vervullen. In de eerste plaats zetten bedrijven kunst graag in om hun smaak te etaleren, hun merkidentiteit te versterken en te laten zien ‘wij zijn een kunstminnend bedrijf’. Volgens deskundige Manon Funcke is er de afgelopen jaren steeds meer belangstelling voor de inhoud van de kunstwerken. Het valt haar op dat kunst op kantoor niet altijd puur decoratief is, maar vaak ook bevragend of zelfs een beetje schurend.

In plaats van zomaar iets op te hangen of neer te zetten, denken bedrijven goed na over wat past bij de organisatie en creëren ze ruimte voor de bredere context. “Vooral grote internationale bedrijven gebruiken kunst om zichzelf te profileren en hun waarden te onderstrepen met maatschappelijke thema’s als inclusie en duurzaamheid”, aldus Foncke. Informatievoorziening is daardoor ook steeds belangrijker. Wanneer werknemers op een laagdrempelige manier iets kunnen lezen over de kunst – via teksten bij de werken of op het intranet – zorgt dit ervoor dat deze thema’s ook echt worden ingebed in de organisatie.

Niet altijd kunst met een grote K

Overigens is er lang niet altijd sprake van kunst met een grote K. Er zijn ook bedrijven die ervoor kiezen om foto’s op te hangen van eigen producten waar ze trots op zijn. Met de huidige printtechnieken is alles mogelijk en daarbij hebben veel kunstinstellingen, zoals het Rijksmuseum, hun collecties digitaal ontsloten, waardoor elk bedrijf een ‘oude meester’ op groot formaat kan printen en ophangen. Ondanks dat de kunstuitleenmarkt  – mede als gevolg van dit soort ontwikkelingen – wereldwijd dalend is, kan onderscheidende kunst op de werkvloer nog steeds van grote meerwaarde zijn.

Kunst verbindt en zet aan tot dialoog. Zo is een bijzonder schilderij of sculptuur bij de entree een geweldige binnenkomer. Vooral als het iets aparts is, stelt Kuijpers. Een optische illusie bijvoorbeeld of kinetische kunst waarin beweging centraal staat. Dit soort ‘conversatiestukken’ blijven doorgaans niet onopgemerkt. Mensen praten erover en denken: hé, wat is dit? Word ik in de maling genomen? Het blijft hangen – en een onuitwisbare eerste indruk maak je als bedrijf tenslotte maar één keer!

Dat mensen productiever zijn in een ruimte die is verrijkt met kunst dan in een kale ruimte, is een schijnbaar voor de hand liggende stelling die zogezegd wordt gesteund door de wetenschap. Eén van de laatste ontwikkelingen is dat werknemers ook steeds vaker kunst faciliteren voor de thuiswerkplek. Een behoefte die is ontstaan tijdens de lockdowns en waar kunstuitleenorganisaties op inhaken. Een voorbeeld is de ‘kunstbon’ die door werknemers wordt ingezet als bijzonder relatiegeschenk en die medewerkers zelf kunnen inwisselen voor een kunstabonnement. Met een ergonomische bureaustoel op kosten van de baas én mooie kunst aan de muur, doet de ervaring van thuiswerken zo niet onder voor het werken op kantoor.

Nieuwsbank banner