Trends & meer

Waarom een goede luchtkwaliteit zo belangrijk is

Een slechte luchtkwaliteit op kantoor, op school of in een zorginstelling kan gezondheidsklachten opleveren en de concentratie, energie, het werkplezier en daarmee de arbeidsproductiviteit beïnvloeden. Dat geeft aan hoe belangrijk de kwaliteit van de lucht in gebouwen is. Welke gevolgen heeft een slechte luchtkwaliteit en wat zijn de voordelen van een goede luchtkwaliteit?

Al voor de coronacrisis bleek uit een Harvard-studie onder meer dan 3000 werknemers in 40 gebouwen dat 57 procent van het ziekteverzuim samenhing met slechte ventilatie. Ook toont recent onderzoek van Harvard aan dat de luchtkwaliteit in een kantoor grote invloed heeft op de cognitieve functies van werknemers, zoals de reactietijd en het vermogen om zich te concentreren. De onderzoekers concluderen dan ook dat een slechte luchtkwaliteit negatieve gevolgen heeft voor de productiviteit van werknemers.

Piet Jacobs is senior onderzoeker binnenluchtkwaliteit en energiebesparing bij TNO. Volgens hem voorzien de meeste Nederlandse kantoren in voldoende verse lucht per persoon en is in de kantoorvertrekken mogelijke productiviteitswinst door betere luchtkwaliteit daarom beperkt. Hij verwacht dat dit anders is voor vergaderruimten. “In de literatuur is weinig informatie te vinden over de luchtkwaliteit in vergaderruimten. Uit eigen onderzoek van TNO blijkt echter dat in veel kantoren na oplevering extra vergaderruimtes worden toegevoegd en dat de ventilatie dan onvoldoende wordt verhoogd.” Jacobs legt uit dat er bij onvoldoende ventilatie met name sprake is van geuroverlast bij het betreden van een ruimte. “Als een persoon in de ruimte zit dan merkt deze meestal niet dat de luchtkwaliteit verslechtert. Dit komt door aanpassing van de reuk.”

In scholen met natuurlijke ventilatie, dus zonder mechanisch ventilatiesysteem, is de luchtkwaliteit volgens Jacobs vaak veel slechter dan op kantoren. “Het vereist veel inzet van de gebruikers om goed te ventileren met open ramen. Ook is het in de winter bijna niet te voorkomen dat dit tochtklachten oplevert.” Ook in instellingen voor langdurige zorg is extra aandacht nodig voor een goede binnenluchtkwaliteit. “Oudere en kwetsbare cliënten hebben behoefte aan een hogere luchtkwaliteit en lagere CO2-concentraties, en daarmee meer ventilatie dan het huidige Bouwbesluit voorschrijft. Hierbij spelen geurhinder en infectiepreventie ook een grote rol”, aldus Jacobs.

Gezondheidseffecten

Op diverse manieren kunnen stoffen, gassen en virussen in de binnenlucht zorgen voor gezondheids- en concentratieproblemen. Hieronder komen deze naar voren.

Corona en andere luchtweginfecties

De coronapandemie laat zien dat in situaties met veel mensen in slecht geventileerde ruimtes de kans op overdracht van het COVID-19-virus via aerosolen (minuscule, onzichtbare speekseldruppeltjes) groter is. Bij zingen of hard praten wordt de lucht in een ruimte sneller gevuld met hoge concentraties virusdeeltjes als een van de aanwezigen besmet is. Hoe meer tijd mensen binnen met elkaar doorbrengen, hoe groter de kans is dat ze elkaars uitgeademde lucht (en virussen of bacteriën) inademen. Met voldoende schone lucht krijgt niet alleen COVID-19 minder kans om zich te verspreiden, maar is er ook minder kans op besmetting door verkoudheid- en griepvirussen. “Ventilatie voorkomt druppeloverdracht niet. Dat is de overdracht van het virus op korte afstand als mensen geen anderhalve meter afstand houden“, vult Jacobs aan.

Koolstofdioxide (CO2)

CO2 komt in het binnenklimaat terecht door het uitademen door mensen. Is er veel CO2 in een ruimte aanwezig dan is dat een aanwijzing dat de ruimte onvoldoende wordt geventileerd. CO2 wordt gemeten in ppm (delen per miljoen). Ligt het CO2-niveau langdurig boven 1200 ppm, dan is dat een teken dat de ventilatie van die ruimte onvoldoende is voor het aantal aanwezigen. Jacobs: “Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat bij een CO2 niveau van 2500 ppm de activiteiten ‘initiatief’ en ‘basic strategy’ naar een disfunctioneel niveau zakken.” CO2-meters kunnen de CO2-concentratie tijdens gebruik van de ruimte meten. Is de concentratie langere tijd te hoog, dan is het verstandig om te zorgen voor meer frisse buitenlucht.

Fijnstof

Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine stofdeeltjes die onder andere vrijkomen bij verbranding. “Denk aan stof in uitlaatgassen, fijnstof afkomstig uit de veehouderij of de verbranding van hout en afgesleten stukjes remschijf en asfalt”, licht Eric Cornelissen, onderzoeker binnenluchtkwaliteit bij TNO toe. Het gaat om zwevende deeltjes met een doorsnede van slechts 2,5 micrometer. Omdat fijnstof zo klein is, komen deze stofdeeltjes vaak dieper in de longen. Fijnstofdeeltjes kunnen in de longen achterblijven, wat kan zorgen voor een ontsteking. Ook kunnen ze in iemands bloedbaan komen, wat uiteindelijk kan leiden tot hart- en vaatziekten. Daarnaast kan zelfs langdurige blootstelling aan lage concentraties gezondheidsschade opleveren. Fijnstof in de binnenlucht speelt vooral op zwaar belaste locaties met veel verkeer of industrie. De buitenlucht kan daar slechter zijn dan de binnenlucht. Luchten met ramen open is dan af te raden. In het ventilatiesysteem zitten vaak goede luchtfilters die een groot deel van het fijnstof opvangen.

Vluchtige Organische Stoffen

Vluchtige Organische Stoffen (VOS) kunnen vrijkomen uit verf- en schoonmaakmiddelen, cosmetica, luchtverfrissers en bouwmaterialen. Het inademen van VOS kan zorgen voor klachten zoals hoofdpijn, vermoeidheid en irritatie van neus, keel en ogen.

Luchtvochtigheid

Luchtvochtigheid kan een direct en een indirect effect hebben op het comfort en de gezondheid van mensen. Een te lage luchtvochtigheid kan leiden tot een droge huid en ogen. Cornelissen: “In kantoren met veel beeldschermwerk kan het met name bij mensen die contactlenzen dragen oogklachten veroorzaken. Vaak worden klachten over droge lucht mede veroorzaakt door hoge binnentemperaturen en/of vluchtige organische stoffen in de lucht.” Bij een hoge relatieve luchtvochtigheid is er meer kans op de groei van bacteriën en micro-organismen. Dat heeft dan een indirect effect op de gezondheid van de gebruikers.

Geurhinder

Stank kan het werkplezier behoorlijk verpesten en de concentratie verstoren. Het kan bijvoorbeeld een gevolg zijn van verkeerd materiaalgebruik in een gebouw of overmatig gebruik van schoonmaakmiddelen. Dat laatste kan ook voor hoofdpijn zorgen. Let er daarom op dat deze middelen met mate worden gebruikt of worden vervangen door andere mildere schoonmaakmiddelen.

Goede luchtkwaliteit

Een goede luchtkwaliteit heeft dus veel voordelen. Frisse lucht leidt tot beter werk. Mensen hebben meer energie. Je hebt minder vermoeide of chagrijnige werknemers. Ook kunnen de werknemers zich beter concentreren wat hun functioneren en hun prestaties bevordert. Verder voorkom je er ziekteverzuim mee, omdat je werknemers bijvoorbeeld minder snel geïnfecteerd raken door luchtwegvirussen. Vergeet bovendien niet dat een goed binnenklimaat met frisse lucht ook voor je klanten en andere bezoekers prettiger is.

Op school is goede ventilatie misschien nog wel belangrijker. Leerlingen en leraren verblijven lange tijd met elkaar in binnenruimten. Kinderen kunnen extra gevoelig voor vervuilde stoffen in de lucht zijn, omdat hun longen zich nog ontwikkelen. Daarnaast vermindert een goede ventilatie de kans op coronabesmettingen. Ook in zorginstellingen verblijven de bewoners en het personeel veel met elkaar in dezelfde ruimten. Met name voor mensen met een kwetsbare gezondheid is veel aandacht voor een goede luchtkwaliteit van levensbelang, zeker in de huidige coronaperiode.

Facilitaire tips

Tot slot nog een aantal tips om als facilitair manager de luchtkwaliteit voor de werknemers te bevorderen:

  • “Check de luchtkwaliteit bij veel klachten, zoals bijvoorbeeld hoofdpijn, concentratieproblemen en irritatie aan huid, ogen en neus en of ziekmeldingen”, adviseert Cornelissen.
  • Belangrijk is dat medewerkers zelf voldoende mogelijkheden hebben om de ventilatie en temperatuur in hun persoonlijk werkomgeving in te stellen. Dat verhoogt hun gevoel van welzijn op de werkvloer.
  • Tussenwanden of –schotten die in een verblijfsruimte zijn geplaatst en niet bij het originele ontwerp horen, kunnen de oorspronkelijke goede werking van het ventilatiesysteem verstoren. Corrigeer dit als hiervan sprake is.
  • De bezettingsgraad aanpassen is tijdens de coronapandemie de belangrijkste maatregel om te zorgen voor voldoende ventilatie per medewerker en afstand tussen medewerkers. Door het aantal mensen te verminderen, wordt de luchttoevoer per persoon hoger.
  • Gebruik van CO2-meters is vooral zinvol met een goede handleiding en met duidelijke informatie voor gebruikers hoe ze de meters moeten toepassen en de waarden moeten interpreteren.
  • Let op een goede kwaliteit van luchtfilters, met name in gebouwen nabij drukke wegen. Cornelissen: “Zorg voor een tijdige vervanging van de luchtfilters. Een jaarlijkse controle van ultrasone bevochtiging op legionella is wettelijk verplicht.”
  • Jacobs: “TNO heeft afgelopen jaar samen met Binnenklimaat Nederland het Binnenklimaat Label ontwikkeld voor kantoren. Meer informatie daarover staat op de site Binnenklimaattechniek.nl.”
Nieuwsbank banner