Trends & meer

Plastic koffiebekers in de ban

Er komt een verbod op plastic wegwerpbekers per 1 januari 2023 op onder meer kantoor. Dat is onderdeel van een pakket aan maatregelen om meer hergebruik en minder zwerfafval te krijgen. Staatssecretaris Steven van Weyenberg (Infrastructuur en Waterstaat) kondigt zijn voornemen aan in een brief aan de Tweede Kamer.

Op kantoor zal de wegwerpbeker plaats maken voor milieuvriendelijker materiaal, zoals een afwasbare, herbruikbare mok. Ook worden voedselverpakkingen aangepakt. Daar komt per 1 januari 2024 een einde aan als de consumptie ter plaatse wordt genuttigd. Er wordt vanuit gegaan dat borden en bekers kunnen worden afgewassen, zoals nu in veel eet- en drinkgelegenheden het geval is, en opnieuw kunnen worden gebruikt. Ook de vele koffiebekers op kantoren zijn volgens de staatssecretaris te vervangen door herbruikbare alternatieven.

Weg met zwerfafval

Als een exploitant vanwege bijvoorbeeld zorgen over hygiëne of gebrek aan afwasfaciliteiten niet kiest voor herbruikbaar servies, dan biedt de regeling de uitzondering om eenmalige verpakkingen onder voorwaarden te blijven gebruiken. Te denken valt aan recyclebare bekers en voedselverpakkingen, als die ter plekke worden ingezameld voor hoogwaardige recycling.

Het verplichte inzamelpercentage hiervoor loopt op van driekwart in 2023 tot negentig procent vanaf 2026 voor wegwerpbekers. Voor wegwerpvoedselverpakkingen gelden dezelfde percentages, alleen telkens een jaar later. Voor maaltijdbezorging, afhalen of consumptie onderweg wordt ook ingezet op terugbrengen van weggooiafval. Op deze manier kan in potentie het aantal wegwerpbekers en voedselverpakkingen dat jaarlijks in de verbrandingsoven of op straat belandt met miljarden worden verminderd.

Alternatieve koffiebekers

Voor facilitair management is interessant wat alternatieven zijn voor onder meer de plastic koffiebekers. Er zijn bijvoorbeeld kartonnen bekers die wel aan de nieuwe normen voldoen, die tevens kunnen worden bedrukt. Voor deze kartonnen versie hoeven geen fossiele kunststoffen te worden gebruikt. En in bedrukte vorm kunnen ze tegelijkertijd reclame maken voor een bedrijf of organisatie

Suikerriet is een ander alternatief voor plastic. Daarbij gaat het om een restant bij de productie van rietsuiker: bagasse. Bagasse is het overblijfsel van rietstengels als het sap hieruit is geperst.  Dit pulp heeft ongeveer dezelfde eigenschappen als papier en daarom wordt bagasse gebruikt voor stevige borden of bakjes in plaats van fossiel plastic.

Hout is ook materiaal dat in de toekomst kan worden gebruikt om plastic te vervangen. In het geval van catering kunnen de plastic roerstaafjes plaats maken voor houten exemplaren.

Wat wordt er weggegooid?

Ondanks het besef dat veel onnodig wordt weggegooid, valt er nog een slag te maken. In Nederland gaan jaarlijks zeven miljard plastic wegwerpbekers en -voedselverpakkingen de prullenbak in, dat is negen miljoen per dag. Bekende voorbeelden zijn koffiebekers op kantoor, verpakkingen voor maaltijdsalades, patatbakjes of voorgevulde bekers met ijskoffie.

Het gaat om wegwerpproducten die helemaal of deels van plastic zijn, dus ook over bijvoorbeeld papieren koffiebekers die een dun plastic laagje bevatten. Al deze verpakkingen eindigen na één keer gebruiken in de prullenbak en zijn vaak lastig recyclebaar, waardoor veel van het materiaal als afval wordt verbrand. Ook worden deze verpakkingen veel in het zwerfafval gevonden. Dit heeft grote impact op het milieu en past niet in een circulaire economie, schrijft Weyenberg aan de Tweede Kamer.

Het terugbrengen van plastic ‘rommel’ past in Europees beleid, in dit geval de Richtlijn wegwerpplastics. Daarbij hebben de lidstaten afgesproken maatregelen te nemen om de schadelijke effecten van wegwerpplastics op het milieu te reduceren.

Overleg met facilitaire dienstverlening

De regeling is tot stand gekomen na uitgebreid overleg met betrokkenen uit diverse sectoren, waaronder facilitaire dienstverlening. De staatssecretaris vindt hun inbreng ‘zeer waardevol’. Een belangrijk punt vindt hij bijvoorbeeld dat exploitanten aangeven dat het voor hen belangrijk is dat er een gelijk speelveld is voor alle partijen die consumpties in plastic wegwerpbekers en -voedselverpakkingen verstrekken. Daarom mogen kunststofbekers en voedselverpakkingen waaruit voorverpakte dranken en maaltijden direct kunnen worden geconsumeerd ook in supermarkten niet meer gratis worden verstrekt.

Er wordt verwacht dat er met deze maatregelen in 2026 veertig procent minder van dit soort afval zal zijn ten opzichte van 2022. Als voorbeeld wordt de succesvolle aanpak van plastic tasjes genoemd. Sinds die niet meer gratis verstrekt mogen worden, is het aantal plastic draagtassen dat in het zwerfafval belandt met zeventig procent afgenomen.

Is het realistisch?

De vraag is hoe realistisch de reductie van wegwerpplastic is. In reacties wordt gesteld dat bijna de helft minder in vier jaar ‘ambitieus’ is. Wageningen Universiteit & Research meldde het voorstel een goed idee te vinden, een stap in de goede richting, wel onder het voorbehoud hoe haalbaar de uitvoering is.

Want de praktijk is weerbarstig, blijkt uit enkele voorbeelden de laatste jaren. Zo is er sinds het uitbreken van de pandemie meer plastic afval gekomen. De Rijksoverheid stelde vast dat het terugdringen in deze periode lastig is in verband met hygiëneverplichtingen door Covid-19.

Vóór de pandemie werden er in Engeland per jaar minstens 2,5 miljard koffiebekers weggegooid. Herbruikbare koffiebekers in plaats van wegwerpbekers waren een goed alternatief om plastic vervuiling tegen te gaan, maar werden om veiligheidsredenen grotendeels verboden in koffiezaken. Als gevolg hiervan werden er dagelijks nog veel meer bekers weggegooid dan voor de pandemie.

Regeling: tot 6 december reacties

Ook gaat het wel eens mis met het recyclen van wegwerpproducten. Tv-programma Pointer toonde vorig jaar aan dat te composteren en tot nieuwe grondstoffen te verwerken wegwerpproducten als frietbakjes en koffiekopjes worden verbrand. Deze milieuonvriendelijke aanpak werd zonder het zich bewust te zijn zelfs bij restmateriaal van de Rijksoverheid toegepast, terwijl die graag vooroploopt op het gebied van duurzaamheid. De kink in de kabel zou te maken hebben met de slechte kwaliteit van de aangeleverde koffiebekers, ter illustratie. Daar zat veel te veel andere rommel bij om er nog wat zinnigs mee te kunnen doen.

De zogeheten regeling Single use plastics over wegwerpplastics is ter inzage bij Overheid.nl. Tot en met 6 december kan er op de website worden gereageerd. Daarbij is de Rijksoverheid specifiek geïnteresseerd in de volgende vragen over de reductiemaatregelen (in artikel 2):
-Waarborgen de maatregelen voldoende de balans tussen uitvoerbaarheid en ambitie?
-Is het gewenst om in de regeling een (niet-bindend) richtbedrag op te nemen voor de prijs die gerekend moet worden voor de plastic wegwerpbekers en voedselverpakkingen die niet langer gratis verstrekt mogen worden?

Nieuwsbank banner