Trends & meer

Optimale ventilatie levert meer op dan verse lucht

Goede ventilatie is van wezenlijk belang voor elk bedrijfsgebouw. Het helpt tegen de verspreiding van virusdeeltjes en zorgt voor een betere concentratie van werknemers. Toch worden veel kantoren nog niet optimaal geventileerd. Hoe te zorgen voor een goede luchtkwaliteit?

Ventilatie is om meerdere redenen belangrijk. Een goede luchtkwaliteit draagt bij aan een gezonde en veilige werkomgeving. Een slecht binnenklimaat kan namelijk zorgen voor productiviteitsverlies en een hoger ziekteverzuim onder medewerkers. Hoofdpijn, een slechte concentratie en virusdeeltjes krijgen dan ruim baan.

Toch is ventilatie nog vaak een ondergeschoven kindje. Bij luchtverversing gaat het over afvoer van vervuilde lucht en toevoer van verse buitenlucht. Het is daarmee onzichtbaar en de klachten bij slechte ventilatie zijn ook niet altijd eenduidig te verklaren. In elk geval is het openzetten van een raam nooit de manier om consistent een goede luchtkwaliteit en een aangename temperatuur te kunnen garanderen. Dat geldt zowel voor warme periodes in de zomer als tijdens de koudere periodes in het jaar.

Corona
Door de coronacrisis is goede ventilatie wel een stuk hoger op de agenda gekomen in veel bedrijven en andere organisaties. Zo is er in scholen op dit moment een inhaalslag gaande op het gebied van goed ventileren. Veel onderwijsinstellingen bleken tijdens de coronacrisis niet eens te voldoen aan de wettelijke eisen van het Bouwbesluit. Voor scholen is er inmiddels een subsidie in het leven geroepen om de ventilatie verbeteren. In veel klaslokalen zien we daarom CO2-meters verschijnen. Komt de meter in het oranje of rode gebied, dan is het zaak om méér te ventileren of ramen open te zetten.

Volgens Techniek Nederland is het niet voldoen aan het Bouwbesluit niet alleen bij scholen het geval. Na een inventarisatie onder hun leden in de zomer van 2020 kwam de brancheorganisatie tot de voorzichtige schatting dat in 20 procent van de gebouwen het ventilatiesysteem niet eens voldoet aan de minimumeisen. Hoe zorg je anno 2022 wel voor een goede ventilatie in het gebouw?

Bezettingsgraad
Een van de belangrijkste punten om mee rekening te houden is het aantal mensen in een ruimte. In de praktijk komt het vaak voor dat de luchtverversing te weinig aangepast wordt aan de bezetting, zegt vakspecialist Fred Vos van Techniek Nederland. In een werkruimte kan per dag of zelfs per uur een andere bezettingsgraad voorkomen. Ook kan een interne verhuizing of gewijzigde indeling zorgen voor meer of minder personen per ruimte.

Met name in coronatijd is het van belang om mee te kunnen bewegen met het aantal mensen dat fysiek aanwezig is op kantoor. Vos pleit dan ook voor het inzetten van een variabel volume ventilatiesysteem dat inspeelt op het aantal mensen in een ruimte. Op basis van het aantal daadwerkelijk aanwezige mensen zorgt het variabel volume systeem voor voldoende luchtverversing.

Energiezuinig
Deze variabele manier van ventileren heeft twee voordelen. Ten eerste weet je zeker dat er voldoende wordt geventileerd en de luchtkwaliteit hoog blijft, ook als er onverwacht meer mensen aanwezig zijn. Een tweede voordeel is dat er geen onnodige ventilatorenergie verloren gaat als het rustig is. Het systeem ventileert alleen waar en wanneer nodig en is daarmee meteen een energiezuinige manier van ventilatie.

Ook tijdklokken en het ophangen van CO2-sensoren kunnen hulpmiddelen zijn om de luchtkwaliteit waar nodig aan te passen aan de bezetting van de ruimte. En zo zijn er nog meer manieren om een ventilatie energiezuiniger te maken, bijvoorbeeld door het ventilatiesysteem te ontwerpen op lage luchtsnelheden. Of een ventilatiesysteem nu op volle toeren draait of niet, het systeem zal dan relatief stiller zijn, nog een bijkomend voordeel.

Luchtkwaliteit
Goed om te weten is dat ventilatie niet alleen gaat over de hoeveelheid lucht die in- en uitgaat. Ook de kwaliteit van de lucht die wordt gebruikt om te verversen is een belangrijk onderdeel van het creëren van een gezonde werkomgeving. In veel gebieden, met name locaties langs een drukke weg of industriegebieden, zal er een hogere concentratie van fijnstof in de buitenlucht te vinden zijn. Hoge fijnstofconcentratie kunnen zorgen voor luchtwegklachten, huidklachten, hoofdpijn en allergische reacties. Het filteren van de lucht op fijnstof is dus geen overbodige luxe maar noodzakelijk om te zorgen dat de kwaliteit van de binnenlucht hier niet onder te lijden heeft.

Inzicht bieden
Naast het juiste systeem uitkiezen is er ook nog de menselijke component. Iedereen kent het moment dat er toch even een raam wordt opengezet om het gevoel te krijgen dat er frisse lucht binnenkomt. Met name in kantoorgebouwen waar ramen vaak gesloten zijn en de ventilatie compleet mechanisch is geregeld gebeurt dat nogal eens. Dat zal het ventilatiesysteem niet meteen in de war brengen, maar is ook niet bepaald energiezuinig. En het kan zijn dat werknemers het idee hebben dat er onvoldoende wordt gelucht, juist omdat een goede ventilatie onzichtbaar en geluidloos is.

Door werknemers inzicht en controle geven over het binnenklimaatsysteem is het mogelijk dat inzicht wel te bieden, zegt Vos. Bied mensen dus de mogelijkheid om in te grijpen op de ruimtetemperatuur in hun omgeving om te voorkomen dat er onvrede ontstaat. Ruimteregelingen met een uitgebreid touchscreen kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om medewerkers zelf de gewenste temperatuur te laten kiezen en de actuele CO2-concentratie aan te laten geven rond hun werkplek.

Verdringingsventilatie
Goed ventileren betekent dus in elk geval genoeg frisse lucht met onder meer beheersing van (fijn)stof van buiten. Maar hoe doe je dit optimaal? Een van de technieken voor bijvoorbeeld vergaderzalen en congresruimten is het inzetten van verdringingsventilatie. Bij dit type ventilatie wordt relatief veel schone lucht met een lage temperatuur en lage snelheid ter hoogte van de vloer binnengebracht in de ruimte. De koele lucht stijgt omhoog richting het plafond en voert zo door verdringing warmte en verontreiniging in de lucht af naar boven. De warme lucht wordt via het plafond afgevoerd. Deze techniek wordt veel toegepast in werkomgevingen waar de nadruk ligt op het afvoeren van warmte en verontreiniging. Maar ook in kantoren is deze manier van ventileren geschikt om de luchtkwaliteit helemaal op peil te houden.

Integrale aanpak
Wil je de ventilatie nu echt goed onder handen nemen, dan is het van belang om bij de keuze voor een nieuw systeem niet over een nacht ijs te gaan. Om bedrijven een handje te helpen is het Programma van Eisen Gezonde Kantoren ontwikkeld. Het PvE is ontwikkeld door Binnenklimaat Nederland, Platform Duurzame Huisvesting, RVO en TVVL, kennisplatform installatietechniek.

Het document geeft handvatten voor nieuwbouw en renovaties aan kantoorgebouwen over verschillende onderwerpen, waaronder lucht en het binnenklimaat. Hiervoor zijn drie niveaus geformuleerd, van klasse C (voldoende) tot klasse A (zeer goed). Bij elk ambitieniveau gelden voor alle klimaattechnische parameters specifieke eisen en prestatiedoeleinden die kunnen helpen bij het maken van een keuze voor een van de niveaus.

Bij het onder handen nemen van de ventilatie is de wisselwerking tussen ventilatie, klimaatbeheersing en energiebeheer een belangrijk punt. Door in te zetten op een integrale aanpak kunnen die aspecten elkaar versterken in de praktijk. Slechts één aspect veranderen in een pand heeft daarom niet het beste effect, zegt Vos. Hij pleit er dan ook voor om altijd een energieprestatie maatwerkadvies (EPA-maatwerkadvies) te laten maken en het PvE Gezonde Kantoren te hanteren om te komen tot een integrale oplossing die het beste haalt uit de technische mogelijkheden.

Nieuwsbank banner