Trends & meer

Ledverlichting meer dan alleen besparing en aan en uit doen

Ledverlichting heeft de toekomst, waar moet bij aanschaf op worden gelet? De voorziening is meer dan alleen energiebesparing en aan en uit doen. Kwaliteit van het licht, hoe slim ledverlichting is of hoe duurzaam in verhouding tot zonnepanelen zijn enkele aspecten om op te letten.

Ledverlichting rukt op, ook in de zakelijke markt. De verklaring is simpel: het energieverbruik is aanzienlijk minder dan andere typen verlichting en er vallen kosten te besparen. Waar moeten facilitair verantwoordelijken op letten? Natuurlijk de prijs, maar er zijn meer aspecten. Is het een verstandige manier om te proberen duurzamer te zijn? Trends zijn onder meer het nabootsen van natuurlijk licht en smart maken.

Over duurzaamheid is iedereen het eens, over de investering ten opzichte van de baten ook. Bij ledverlichting gaat geen energie verloren aan verhitting en daarom kan die tot wel 90% efficiënter zij dan conventionele verlichting. Daarnaast is de levensduur veel langer. Dit betekent minder noodzaak voor vervanging en onderhoud.

Aanschaf is wel duur. Toch is de terugverdientijd te overzien, mede omdat er subsidiepotjes zijn, zoals EIA. Wachten totdat ledverlichting nog efficiënter wordt, lijkt niet aan de orde. In dat opzicht lijkt de moderne kunstverlichting weinig te kunnen verbeteren.

Trend: kwaliteit past bij medewerker

Hoe staat het eigenlijk met het overschakelen op ledverlichting door bedrijven? Barry Joosen (Vezalux) bedient deze markt en schat dat inmiddels meer dan de helft er op een of andere manier mee bezig is of al heeft. Een ander verhaal is hoe dat gebeurt. Als het gaat om inzetten op kwaliteit van ledverlichting dan wordt dit steeds meer een item volgens hem.

Met kwaliteit wordt dan bedoeld de inzet van kunstlicht dat zo goed mogelijk past bij de medewerkers die ermee werken. Volgens Joosen zie je het de afgelopen anderhalf, twee jaar steeds meer: licht als middel om de prestatie te verhogen en het verzuim te verlagen. „Er zit wel een nadeel aan. Het is weer wat minder energiezuinig.”

Zo ontstaat er een dilemma, waarbij de eigenaar van een pand en de gebruiker, als dat verschillende partijen zijn, verschillende belangen hebben. De eerste gaat voor zo efficiënt mogelijke ledverlichting, terwijl de tweede met het oog op de werknemers best hogere kwaliteit licht wil.

Biodynamisch licht

Ook Andy Vrooland (Firefly) noemt de aandacht voor type licht steeds belangrijker,. Hij heeft het over biodynamisch licht, waarbij het ritme van daglicht naar binnen wordt gebracht, op de werkvloer. Biodynamische verlichting ondersteunt de gezondheid, het welbevinden en dus ook de prestaties.

De verlichting bootst ’s ochtends de zonsopkomst na, gedurende de dag wordt het licht feller en tegen de avond begint de verlichting te schemeren. Zo kunnen medewerkers zich in de ochtend sneller concentreren op het werk, na de lunch alerter zijn en aan het einde van de dag makkelijker tot rust kunnen komen en met een prettiger gevoel naar huis gaan.

Net als de andere deskundigen vindt Dave de Jonge (Adurolight) lichtkwaliteit een opvallende trend. „Human Centre Lightning heet het ook wel. Dat verlichting binnen past bij het dagritme van de mens.”

De hormoonhuishouding heeft daarmee te maken. Uit onderzoek blijkt dat lichtkleur invloed heeft op de hormoonhuishouding, specifiek melatonine, cortisol en serotonine. Dit zijn de hormonen die verband houden met zich rustig voelen juist alert zijn.

Bijdrage energiebesparing

Bij de keus voor ledverlichting speelt ook mee dat die bijdraagt aan het halen van energiedoelen, zoals het per 1 januari 2023 verplichte energielabel C voor kantoren groter dan honderd vierkante meter. Zijn andere alternatieven dan niet beter? Vrooland denkt dat ledverlichting juist zo populair is door de snelle stappen die ermee kunnen worden gemaakt. Is volgens hem de terugverdientijd bij zonnepanelen al gauw 4, 5, 6 jaar bij een gewoon kantoorpand zou dat voor ledverlichting 2,5 jaar zijn. „En bij zonnepanelen gaat het niet om verbruik maar om opwekking van energie. Dan gaat het alleen om de bron.” Joosen stelt dat verlichting makkelijker te vervangen is dan een energiebron als verwarming, dat scheelt ook.

Wel moet erop worden gelet dat sinds vorig jaar een nieuw energielabel voor lampen en andere producten is ingevoerd. De schaal loopt nu van A tot en met G in plaats van A++ tot en met E. Worden nog oude lampen aangeboden, dan moet goed worden opgelet dat die volgens de oude verordening zijn ingedeeld.

Slim aansturen

De kenners van de ledmarkt noemen nog een ander punt waarin dit type verlichting kan verschillen. Dat is de aansturing, hoe slim dat geregeld is.

Ledverlichting is meer dan alleen uit en aan doen. Is een lamp bijvoorbeeld dimbaar, dus goed aan te passen aan omstandigheden en zuiniger te maken? Of zijn er sensoren actief, die aanwezigheid, beweging of de hoeveelheid daglicht (overdag/avond-nacht) registreren om de ledverlichting te regelen?

De Jonge stelt dat die ontwikkeling in de facilitaire wereld nog minder hard gaat dan de aandacht voor kwaliteit. Op het gebied van smart maken van ledverlichting valt er dus nog wat te winnen. Niet alleen kan er letterlijk winst mee worden geboekt door bijvoorbeeld een leeg lokaal automatisch niet te verlichten, het is ook gemakkelijk om op afstand de verlichting te kunnen aansturen

Arbo en armaturen

Bij vervanging moet rekening worden gehouden met Arbonormen. Werkgevers zijn verplicht om te zorgen voor goede verlichting op het werk. Voor de praktijk bestaan er NEN normen, waarbij NEN staat voor Nederlandse Norm. Het zijn geen wetten maar ‘best practices’. Voor diverse ruimte bestaan uiteenlopende normen, van 500 lux voor een werkplek in kantoor tot 300 lux in een klaslokaal.

Een leverancier of adviseur kan met een meting bepalen of daaraan wordt voldaan. Ook dat in kaart brengen gebeurt steeds vaker. Met een lichtberekening kan de vraag worden beantwoord of de bestaande verlichting helemaal moet worden vervangen of dat deels nodig is.

Niet altijd zijn aanbieders liefhebber van het handhaven van oude armaturen omdat dit doorgaans wordt beschouwd als het niet optimaal profiteren van de mogelijkheden die ledverlichting biedt. Voorschakelapparatuur en slijtage betekenen minder rendement. Ze adviseren daarom ook te laten kijken naar de omstandigheden waaronder led het beste kan functioneren.

Afhankelijk van de hoeveelheid benodigd licht kan bestaande verlichting een op een worden vervangen. Is dat niet mogelijk dan kan aan de hand van berekening een nieuw plan worden opgemaakt, met invulling van positie voor verlichting, soort en hoeveel licht. Nieuwe ledverlichting biedt volgens de experts een kans alle verlichting goed in kaart te brengen. Veel meer dan voorheen wordt precies berekend wat er aan kunstlicht nodig is.

Nieuwsbank banner